४.१.४ औद्योगिक कच्चा पदार्थ उत्पादनको अवस्था

आर्थिक सम्बृृद्धिका आधारहरू गाउँपालिकामा हुने मुख्य आर्थिक क्रियाकलापहरू नै हुन््् । जति आर्थिक क्रियाकलापहरूमा तीब्रता आउँछ त्यति नै गाउँपालिकाको अर्थतन्त्र चलायमान र सुदृढ हुँदै जान्छ । मुख्यतया: नेपाली अर्थतन्त्र कृषि, पर्यटन, साना तथा घरेलु उद्योग, वैदेशिक रोजगार, बैङ्किङ, व्यापार, सेवा क्षेत्र आदिमा केन्द्रीत छ । उच्च प्रविधिमा आधारित अन्तराष्ट्रियस्तरका उद्योगहरूको विकास भइर् नसकेको अवस्थामा धेरै जसो आर्थिक क्रियाकलापहरू निर्वाहमूखी नै रहेका छन् ।

गाउँपालिकामा रहेका १० वर्ष उमेर समूह माथिका कुल जनसंख्यामध्ये ३५,३३४ जनाले कुनै न कुनै किसिमको आर्थिक क्रियाकलापमा आबद्ध भइर् आर्थिक आम्दानी गरिरहेका छन् । यी मध्ये सबैभन्दा बढी कृषि वन तथा पशुपालनमा थोक एवं खुद्रा व्यापार कार्यमा २०,५६४ जना संलग्न रहेका छन् । यसैगरी निर्माण कार्यमा संलग्न हुनेको संख्या ४,८९० जना रहेका छन् भने ६ महिना भन्दा बढी आम्दानीका क्रियाकलापमा संलग्न हुनेको संख्या २४,९०१ रहेको छ, १ देखि २ महिना मात्र आर्थिक क्रियाकलापमा संलग्न हुनेको संख्या ४,५२७ रहेको छ यसका साथै ३ देखि ५ महिना मात्र आर्थिक क्रियाकलाममा संलग्न हुनेको संख्या, ५,९०६ रहेको छ । जसको विस्तृत विवरण तालिकामा प्रस्तुत गरिएको छ ।

यस गाउँपालिकामा घरको स्वामित्वको आधारमा ४ प्रकारका आवास संरचनाहरूको प्रयोग गरेको पाउन सकिन्छ । निजी स्वामित्वकाे घरमा बसोबास गरिरहेका घरधुरीहरू १५,९०७ अर्थात ९६.५९ प्रतिशत रहेका छन् । त्यसैगरी भाडामा बसोबास गर्नेको संख्या ४१७ अर्थात २.५३ प्रतिशत रहेको छ । संस्थागत घरहरूमा बसोबास गर्नेहरू ६२ परिवार अर्थात ०.३८ प्रतिशत रहेका छन् भने स्रोत नखुलेको अवस्थाका घरपरिवारहरू ८३ अर्थात ०.५० प्रतिशत रहेका छन् । भूकम्पीय दृष्टिकोणले संवेदनशील रहेको नेपालमा घरहरू निर्माण गर्दा भूकम्प प्रतिरोधात्मक बनाउनु आवश्यक छ । अति विपन्न परिवारका लागि एकीकृत बस्ती निर्माण गरी सरकारले उनीहरूको आवास सुरक्षाको अधिकार सुनिश्चित गरेको खण्डमा राज्यको लोककल्याणकारी भूमिका पुष्टी हुन्छ ।

यस गाउँपालिकामा घरको भुँईको स्वामित्वको आधारमा ६ प्रकारका आवास संरचनाहरूको प्रयोग गरेको पाउन सकिन्छ । सिमेन्ट ढलानको प्रयोग गरिरहेका घरधुरीहरु ८,६२८ अर्थात् ५२.३९ प्रतिशत रहेका छन् । त्यसैगरी माटोको भुँई प्रयोग गर्ने घरधुरीको संख्या ७,०९५ अर्थात ४३.०८ प्रतिशत, इँटा/ढुङ्गाको प्रयोग गर्ने घरधुरीको संख्या ३१५ अर्थात १.९१ प्रतिशत, सेरामिक टायलको प्रयोग गर्ने घरधुरीको संख्या १७२ अर्थात १.०४ प्रतिशत, काठको फल्याक/बाँसको प्रयोग गर्ने घरधुरीको संख्या १५७ अर्थात ०.९५ प्रतिशत र स्रोत नखुलेका अवस्थाका घरधुरीहरु १०२ अर्थात ०.६२ प्रतिशत रहेका छन् । भूकम्पीय दृष्टिकोणले संवेदनशील रहेको नेपालमा घरहरू निर्माण गर्दा भूकम्प प्रतिरोधात्मक बनाउनु आवश्यक छ । अति विपन्न परिवारका लागि एकीकृत बस्ती निर्माण गरी सरकारले उनीहरूको आवास सुरक्षाको अधिकार सुनिश्चित गरेको खण्डमा राज्यको लोककल्याणकारी भूमिका पुष्टी हुन्छ । जसको विस्तृत विवरण तालिकामा प्रस्तुत गरिएको छ ।

कुनै पनि गाउँपालिका आर्थिक रूपले सबल हुनका लागि आयातभन्दा निर्यात बढी हुनु अनिवार्य छ । आयातभन्दा निर्यातको आयतन ठूलो हुँदा यसले व्यापार नाफा वृद्धि भई आर्थिकस्तर माथि उठ्न मद्दत गर्दछ । गाउँपालिकाभित्र उत्पादन हुने उपजहरूलाई प्रवर्द्धन गरी स्थानीयस्तरमा उत्पादन हुने उपजमा आत्मनिर्भर भई निर्यात बढाउन सकेमात्र गाउँपालिकाको आर्थिक हैसियत वृद्धि हुन सक्छ । गाउँपालिकाबाट धान, चामल, दाल, तरकारी, फलफूल, माछामासु लगायतका कृषि उपजहरु, तथा खसी, बोका, सुंगुर, बंगुर, कुखुरा लगायतका पशुजन्य उत्पादनहरू अन्य छिमेकी स्थानीय तहहरु लगायतका स्थानमा निर्यात गर्ने गरिन्छ भने अतिरिक्त खाद्य सामाग्री लत्ता कपडा, घरायसी विद्युतीय उपकरण, निर्माण सामाग्रीहरू, शिक्षण सामाग्री, रसायनिक मल, फलफूल, स्वास्थ्य औषधि तथा उपकरण जस्ता वस्तुहरूको आयात हुने गरेको छ । निर्यातभन्दा आयात बढी हुनुले गाउँपालिकाको व्यापार घाटा स्पष्ट अनुमान गर्न सकिन्छ । यद्यपि यकिन तथ्याङ्कका लागि भने गाउँपालिकाले विशेष पहलकदमी लिन जरुरी छ ।

स्थानीय श्रोतमा आधारित कच्चा पदार्थको प्रचुरताका हिसाबले नेपाल सम्पन्न रहेतापनि यसको दिगो सदुपयोगमा भने निकै पछाडि परेको यथाथर् हामी सामु छ । हामी कहाँ उपलब्ध श्रोतहरूमा जडिबुटी, फलफूल, खाद्यान्न, तरकारी आदि पर्दछन् । यस प्रकारका कच्चा पदार्थहरूको व्यवसायिक उत्पादन र दिगो सदुपयोग गर्दा गाउँपालिकाको अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष सकारात्मक योगदान पुग्दछ । साथै व्यवसायिक पशुपालनबाट पनि प्रशस्त लाभ उठाउन सकिन्छ ।

यस गाउँपालिकाबाट विभिन्न देशहरूमा वैदेशिक रोजगारीमा जानेहरूको संख्या ६,३३५ रहेको छ । उमेरगत रूपमा विश्लेषण गर्दा सबैभन्दा बढी १५–२४ उमेर समूहका २,३६२ जना वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन् भने सबैभन्दा कम ६५ वर्ष माथि उमेर समूहका १९ जना वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन् । वैदेशिक रोजगारीमा गएका मध्ये सबैभन्दा बढी मध्यपूर्वी देश जानेहरुको संख्या रहेको छ ।

गाउँपालिकाबाट आएको पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार यहाँ १,६७८ जना बेरोजगार रहेको देखिन्छ ।

नेपालमा परिवारको जमिन माथिको स्वामित्वको विषयलाई आर्थिक हैसियतसँग गाँसेर हेरिन्छ । नेपालको अर्थतन्त्र कृषिमा आधारित हुँदा जमिनमाथिको स्वामित्वलाई आर्थिक हैसियतसँग गाँसेर हेर्नु स्वभाविक भए तापनि पछिल्लो समय वैदेशिक रोजगार लगायत अन्य सेवा क्षेत्रमा मानिसहरूको पहुँच वृद्धि हुँदा गैह्र कृषि क्षेत्रबाट आफ्नो आर्थिक हैसियत निर्माण गर्ने परिपाटी सुरु भएको पाइर्न्छ । अर्कोतर्फ जमिनमाथिको स्वामित्वलाई आफ्नो थातथलो वा आवास स्थलको रुपमा समेत हेरिन्छ । यसर्थ हरेक नागरिकको जमिनमाथिको स्वामित्वलाई सदियौंदेखि एक प्रमुख आर्थिक सामाजिक तथा राजनैतिक मुद्दाको रूपमा हेरिँदै आएको छ । त्यस्तै नेपालमा जमिनको वितरण अवैज्ञानिक रहेको छ ।