४.२.१ भू–उपयोगको वितरण

भूमि महत्वपूर्ण प्राकृतिक साधन हो । आर्थिक विकासको लागि यसको समुचित उपयोग गर्नु पर्दछ । भूमिलाई कृषि, आवास, सडक, पिउने पानी, सिँचाई, विद्युत तथा उर्जा, सूचना तथा सञ्चार आदिको प्रवन्धको लागि प्रयोग गर्ने गरिन्छ । यस खण्डमा विशेष गरी गाउँपालिकाको भू–उपयोग र भू–आवरणको वस्तुगत चित्रण गरिएको छ ।

यस गाउँपालिकाको वर्तमान भू–उपयोगलाई हेर्दा ५८.२५ प्रतिशत अर्थात् सबैभन्दा धेरै कृषि क्षेत्रले ओगटेको छ भने दोस्रोमा वनजंगल क्षेत्रले ३४.१५ प्रतिशत ओगटेको छ । उपलब्ध जमिनमध्ये खेतीयोग्य जमिनको अंश राम्रो रहेको छ । सम्पूर्ण खेतीयोग्य जमिनमा वैज्ञानिक कृषि प्रणाली अवलम्बन गर्न सके उत्पादनको राम्रो सम्भावना देखिन्छ । यस नगरको भू–उपयोगको अर्को उल्लेखनीय पक्ष भनेकाे यहाँको कृषिले ढाकेको क्षेत्र हो । समग्र भूभागको ५८.२५ प्रतिशत खेतीयोग्य रहनु पालिकाबासीको लागि सुखद रहेको छ । यहाँको अन्य भू–उपयोगको विस्तृत विवरण तालिकामा उल्लेख गरिएको छ :–

स्रोतः GIS तथ्याङ्कमा आधारित

वैज्ञानिक र व्यवसायिक ढङ्गले भू–उपयोग नहुँदा कृषि क्षेत्रमा ठुलो घाटा व्यहोर्नु परेको अवस्था छ । पालिकामा उपलब्ध सम्पूर्ण खेतीयोग्य जमिनको वैज्ञानिक र व्यवसायिक ढङ्गले सदुपयोग हुन सकेको पाइँदैन् । खेतीयोग्य जमिनको उपलब्धता भएपनि पूर्ण सदुपयोग नहुँदा एकातर्फ जमिन बाँझो हुँदै जाने त अर्कोतर्फ कृषि उत्पादनमा कमी भई आयात गर्नुपर्ने अवस्था श्रृजना हुन सक्छ । भू–सूचना प्रणालीबाट प्राप्त तथ्याङ्क अनुसार गाउँपालिकामा ८२.४३ वर्ग कि.मि. अर्थात ५८.२५ प्रतिशत जमिन खेतीयोग्य रहेको छ ।

जमिन खेतीयोग्य भएर मात्र हुँदैन् त्यसमा सिँचाईको सुविधा हुनुपर्दछ । खेतीयोग्य जमिनमा खेतीपाती गरी पूर्ण सदुपयोग गर्न त्यसमा सिँचाईको सुविधा प्रुयाउनु अनिवार्य हुन्छ । तसर्थ स्थानीय तहहरूले आफ्नो क्षेत्रमा रहेको खेतीयोग्य जमिनको यथार्थ विवरण तयार पारी त्यसमध्ये सिँचाई पुगेको र नपुगेको जमिनको समेत सही तथ्याङ्क हुनुपर्दछ । यस पश्चात सिँचाई नपुगेको जमिनमा एक वा वैकल्पिक उपायले सिँचाई प्रुयाउन प्राथमिकता केन्द्रीत गर्नु आवश्यक हुन्छ ।

पालिकामा कतिपय क्षेत्रहरू प्रयोगहीन अवस्थामा बाँझो जमिन रहेका हुन्छन् । सबै प्रकारका जमिनहरूको एक वा अर्को प्रकारले सदुपयोग गर्न सकिन्छ । जमिन आफैमा एक अमूल्य प्राकृतिक सम्पदा हो । खेती नहुने क्षेत्रमा डालेघाँस वा जडिबुटी लगाउन सकिन्छ भने उपयुक्त स्थानहरू भए खुल्ला क्षेत्र, मनोरञ्जन स्थल, पार्क वा बगैंचाको रुपमा समेत विकास गर्न सकिन्छ । खेती नहुने अवस्थामा आवास विकासका लागि समेत यस्तो जमिनको सदुपयोग गर्न सकिन्छ । यस गाउँपालिकामा सिँचाई नपुगेको जमिनहरु बाँझो अवस्थामा रहेका छन् ।